Công tác nữ công, giới và bình đẳng giới
SỔ TAY NGHIỆP VỤ

8.5 Công đoàn tham gia giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách đối với lao động nữ

I. TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC GIÁM SÁT THỰC HIỆN CHẾ ĐỘ, CHÍNH SÁCH ĐỐI VỚI LAO ĐỘNG NỮ

       - Giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách đối với người lao động nói chung và lao động nữ nói riêng là một trong những nhiệm vụ cơ bản của tổ chức công đoàn nhằm thực hiện chức năng bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của người lao động.

       - Qua các hoạt động giám sát, các cấp công đoàn sẽ nắm được tình hình thực hiện chủ trương, đường lối của Ðảng, chính sách, pháp luật của Nhà nước; thực tế đời sống, lao động, việc làm; việc thực hiện các chế độ, chính sách theo quy định của pháp luật lao động đối với người lao động (ký kết HĐLĐ, thỏa ước lao động tập thể, quy chế dân chủ ở cơ sở, xây dựng thang bảng lương, nội quy lao động, chế độ tiền lương, tiền công, thời gian làm việc, nghỉ ngơi, chế độ BHXH, BHYT…). Bên cạnh đó, cần quan tâm giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách đối với lao động nữ  (đặc biệt là việc thực hiện Chương X, Bộ luật Lao động năm 2019 về những quy định riêng đối với lao động nữ và bảo đảm bình đẳng giới liên quan chế độ thai sản, vấn đề nhà trẻ, mẫu giáo…).

       - Thực hiện tốt công tác giám sát sẽ phát hiện kịp thời những bất cập, vướng mắc liên quan đến quyền lợi của lao động nữ; qua đó tham gia giải quyết kịp thời vướng mắc ngay tại cơ sở; bảo vệ được quyền lợi cho lao động nữ; tập hợp được tâm tư, nguyện vọng của lao động nữ, tham mưu xây dựng chính sách cho lao động nữ sát với thực tế và góp phần xây dựng mối quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ trong cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp.

       - Nếu không làm tốt công tác giám sát sẽ không kịp thời phát hiện, ngăn ngừa việc thực thi chính sách với lao động nữ không đúng quy định pháp luật; thiếu căn cứ thực tế khi tham gia xây dựng chính sách đối với lao động nữ; Chính sách không được thực thi tốt sẽ dễ dẫn tới xung đột giữa người lao động và người sử dụng lao động, có thể dẫn đến hậu quả người lao động mất việc làm, ngừng việc tập thể, đình công gây mất ổn định trật tự xã hội.

  II. THỰC HIỆN VIỆC GIÁM SÁT

  1. Công đoàn cơ sở chủ động thực hiện quyền giám sát theo quy định của Điều lệ Công đoàn Việt Nam

     - Cần xây dựng kế hoạch cụ thể, trong đó nêu rõ mục đích, nội dung, đối tượng, thời gian, thành phần và yêu cầu chuẩn bị cho cuộc giám sát. Thành phần đoàn giám sát cần có cán bộ am hiểu về chế độ, chính sách pháp luật và cán bộ nữ công tham gia.

     - Có thể xây dựng kế hoạch giám sát việc thực hiện chính sách đối với lao động nói chung, trong đó có nội dung giám sát việc thực chính sách với lao động nữ. Hoặc xây dựng kế hoạch riêng chỉ giám sát việc thực hiện đối với lao động nữ. Có thể lựa chọn chỉ 1 hoặc nhiều nội dung trong mỗi lần giám sát như: việc thực hiện thang, bảng lương, định mức lao động, quy chế trả lương, quy chế thưởng, nội quy lao động, thỏa ước lao động tập thể...

     - Nên thực hiện 6 tháng/lần và có thể giám sát đột xuất khi cần thiết. Sau khi thực hiện xong kế hoạch giám sát cần có báo cáo đánh giá kết quả giám sát: Phân tích tồn tại, vướng mắc, nguyên nhân; đề xuất kiến nghị giải quyết tồn tại, vướng mắc với người sử dụng lao động, các cơ quan chức năng có liên quan và với công đoàn cấp trên.

     2. Công đoàn cơ sở tham gia giám sát việc thực hiện chế độ, chính sách, pháp luật đối với người lao động nói chung và lao động nữ nói riêng khi được cơ quan nhà nước có thẩm quyền yêu cầu.

    - Thực hiện theo kế hoạch của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

     - Khi tham gia giám sát theo quy định tại khoản 1 Điều 14 Luật Công đoàn, công đoàn có quyền sau đây:

   + Yêu cầu cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp cung cấp thông tin, tài liệu và giải trình những vấn đề có liên quan;

   + Kiến nghị biện pháp sửa chữa thiếu sót, ngăn ngừa vi phạm, khắc phục hậu quả và xử lý hành vi vi phạm pháp luật;

   + Trường hợp phát hiện nơi làm việc có yếu tố ảnh hưởng hoặc nguy hiểm đến sức khoẻ, tính mạng người lao động, Công đoàn có quyền yêu cầu cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp, cá nhân có trách nhiệm thực hiện ngay biện pháp khắc phục, bảo đảm an toàn lao động, kể cả trường hợp phải tạm ngừng hoạt động.

   3. Nội dung trao đổi khi CĐCS giám sát hoặc tham gia giám sát

   3.1. Với người sử dụng lao động

   - Những chính sách Nhà nước đã ban hành đối với lao động nữ quy định trong Bộ luật Lao động, Luật BHXH và các Nghị định, Thông tư hướng dẫn đã được thực hiện như thế nào?

   - Chính sách nào đã được thực hiện? Chưa được thực hiện? Vì sao?

   - Cần  làm gì để thực hiện tốt chính sách với lao động nữ ?

   3.2. Với lao động nữ

- Đã được học tập, nắm bắt, hiểu và thực hiện những quy định pháp luật, quy định của đơn vị, doanh nghiệp đối với lao động nữ như thế nào?

- Chính sách, quy định nào đã thực hiện tốt? Chưa tốt? Chưa được thực hiện?

- Chính sách, quy định nào không có lợi cho lao động nữ?

- Nguyên nhân? Đề xuất, kiến nghị?

  IV. NHỮNG VẤN ĐỀ CƠ BẢN CẦN LƯU Ý KHI GIÁM SÁT

Cần nghiên cứu kỹ những tài liệu, văn bản dưới đây để sử dụng trong quá trình giám sát.

1. Bộ luật Lao động năm 2019, đặc biệt là những nội dung về Hợp đồng Lao động, TƯLĐTT, tiền lương, thời giờ làm việc, thời giờ nghỉ ngơi và Chương X Những quy định riêng đối với lao động nữ và bảo đảm bình đẳng giới; (Lưu ý một số qui định như: bảo đảm trả lương bình đẳng, không phân biệt giới tính đối với người lao động làm công việc có giá trị như nhau? Tiền lương làm thêm giờ, làm việc ban đêm? Doanh nghiệp giúp đỡ, hỗ trợ xây dựng nhà trẻ, lớp mẫu giáo hoặc một phần chi phí gửi trẻ, mẫu giáo cho lao động nữ? Không được xử lý kỷ luật đối với lao động nữ đang trong thời gian có thai,nghỉ thai sản, nuôi con dưới 12 tháng tuổi? Hàng năm NSDLĐ phải tổ chức khám sức khỏe định kỳ, lao động nữ phải được khám chuyên khoa phụ sản? Lao động nữ được nghỉ trước và sau khi sinh con 06 tháng, được bảo đảm việc làm cũ sau khi hết thời gian nghỉ thai sản? Bảo đảm có đủ buồng tắm, buồng vệ sinh phù hợp cho lao động nữ? Bắt buộc lắp đặt phòng vắt trữ sữa ở doanh nghiệp sử dụng 1000 lao động nữ trở lên? Nghiêm cấm quấy rối tình dục tại nơi làm việc?...)

2. Nghị định 145/2020/NĐ-CP ngày 14/12/2020 Nghị định của Chính phủ Quy định chi tiết và hướng dẫn ban hành một só điều của Bộ luật Lao động về điều kiện lao động và quan hệ lao động.

3. Luật Bảo hiểm xã hội năm 2014, đặc biệt là Chương III. Bảo hiểm xã hội bắt buộc (từ Điều 24 - 71) quy định chế độ ốm đau, thai sản, hưu trí, tử tuất. (Lưu ý một số quy định mới như: lao động nam được nghỉ việc hưởng chế độ thai sản khi vợ sinh con? Trợ cấp một lần khi sinh con đối với trường hợp chỉ có cha tham gia BHXH? Đối với lao động nữ khó mang thai phải nghỉ việc theo chỉ định của bác sĩ muốn được nhận chế độ thai sản chỉ cần đóng bảo hiểm xã hội từ đủ 3 tháng trong thời gian 12 tháng trước khi sinh con thay vì 6 tháng như quy định trước đó? Bổ sung chế độ thai sản cho lao động nữ mang thai hộ và người mẹ nhờ mang thai hộ...)

4. Nghị định số 115/2015/NĐ-CP ngày 11/11/2015 Nghị định của Chính phủ hướng dẫn một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội.

5. Nội quy, quy chế của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp  (Đã được thực hiện như thế nào? Có phù hợp hay chưa phù hợp với lao động nữ ? Cần sửa đổi bổ sung gì?)

6. Thỏa ước lao động tập thể của Doanh nghiệp? (Đã được thực hiện tốt chưa? Đã có những quy định có lợi hơn so với quy định pháp luật chưa và nếu có việc thực hiện như thế nào? Cần sửa đổi, bổ sung gì?)

7. Một số quy định khác của cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp liên quan tới việc tạo điều kiện cho lao động nữ học tập nâng cao trình độ, được đào tạo, bồi dưỡng, quy hoạch, đề bạt, bổ nhiệm, nâng lương, nâng bậc... (đã được thực hiện như thế nào? Có đúng quy định pháp luật và đảm bảo bình đẳng, vì sự tiến bộ của phụ nữ chưa? Cần sửa đổi, bổ sung gì...?)

Giám sát thực hiện chế độ chính sách đối với người lao động của CĐCS sẽ góp phần tích cực nâng cao vai trò, trách nhiệm của tổ chức công đoàn trong việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp chính cho người lao động, giúp quyền lợi của người lao động được đảm bảo, phúc lợi tốt hơn. Giám sát giúp cho cơ quan, đơn vị, doanh nghiệp, NLĐ được giám sát thực hiện đúng quy định pháp luật, khi cần thiết có thể nhắc nhở ngay, chủ động phòng ngừa, tránh để xảy ra vi phạm.